Sto godina od smrti Drage Ljočić - Šapčanke koja je pomerala granice i menjala istoriju

Pre tačno 100 godina, 5. novembra 1926. godine, preminula je Draginja Draga Ljočić, prva žena lekar u Srbiji, pionirka borbe za prava žena i jedna od najznačajnijih Šapčanki. Njen život bio je mnogo više od priče o medicinskoj karijeri. Bio je to život posvećen borbi za znanje, dostojanstvo, ravnopravnost i pravo svakog čoveka na lečenje, a posebno onih najugroženijih.

Rođena je u Šapcu 22. februara 1855. godine, u trgovačkoj porodici cincarskog porekla. Još kao devojka pokazala je izuzetnu upornost i želju za obrazovanjem. Nakon školovanja u Beogradu, 1872. godine otišla je u Cirih, gde je na tamošnjem univerzitetu studirala medicinu. Diplomirala je 1879. godine i postala prva Srpkinja sa diplomom doktora medicine, ujedno jedna od prvih žena u Evropi koje su završile studije medicine.

Povratak u Srbiju nije značio i početak ravnopravnog profesionalnog života. Iako je imala diplomu, znanje i iskustvo, Draga se suočila sa otporom institucija i društva koje nije bilo spremno da prihvati ženu u lekarskoj profesiji. Njena diploma nije odmah priznata, a vlasti su joj osporavale pravo na državnu službu. Tek početkom osamdesetih godina 19. veka dobila je mogućnost da radi u državnoj bolnici, ali kao lekarska pomoćnica, uz manju platu od muških kolega.

Njena stručnost i hrabrost posebno su došle do izražaja u ratovima. Tokom srpsko-turskih ratova od 1876. do 1878. godine vratila se u Srbiju i prijavila kao dobrovoljna bolničarka. Za svoj rad dobila je čin sanitetskog poručnika, postavši prva žena u Srbiji sa oficirskim činom. U Srpsko-bugarskom ratu 1885. godine radila je kao jedini lekar u čak tri beogradske bolnice – Opštoj državnoj, Zaraznoj i Bolnici za ranjenike, dok su njene muške kolege bile na frontu.

Ipak, čak ni ratne zasluge nisu joj obezbedile položaj kakav je svojim radom zaslužila. Kada je zatražila ista prava koja su imali njeni muški kolege, uključujući ravnopravnost u plati i napredovanju, usledilo je odbijanje, a potom i otkaz iz državne službe 1889. godine. Draga nije odustala od medicine. Nastavila je da radi u privatnoj praksi, gde su pacijenti znali da joj se mogu obratiti u bilo koje doba dana i noći. Njena stručnost bila je prepoznata i među kolegama. Prilikom nostrifikacije njene diplome, lekar i član komisije Vladan Đorđević navodno je izjavio: „Ova gospođa zna više medicine nego naša cela komisija.“

Borba za ravnopravnost bila je samo jedan deo njenog životnog puta. Draga Ljočić posebno se posvetila ženama i deci, a zdravstvenu zaštitu nastojala je da učini dostupnom i onima koji nisu imali novca za lečenje. Godine 1904. osnovala je Materinsko udruženje, čiji je cilj bio smanjenje smrtnosti odojčadi i zbrinjavanje napuštene dece i siročadi. Već naredne godine udruženje je dobilo zgradu i preraslo u Dom za nahočad.

Učestvovala je i u Balkanskim ratovima, a tokom Prvog svetskog rata, iz Lozane, organizovala je slanje paketa srpskim zarobljenicima u mađarskim i nemačkim logorima. Bila je među osnivačicama Društva beogradskih žena lekara, čija je prva predsednica postala 1920. godine, a sarađivala je i sa humanitarnim udruženjima. Zalagаla se za obrazovanje, radna prava i bolji društveni položaj žena, ali i za unapređenje lekarske profesije.

Posle više od četiri decenije rada, 1919. godine konačno je dobila formalno priznanje lekarskog zvanja. Pravo na penziju ostvarila je 1924. godine, samo dve godine pre smrti.

Bila je udata za političara i publicistu Rašu Miloševića, sa kojim je imala petoro dece. Jedna od njihovih ćerki, Radmila, krenula je majčinim stopama i takođe postala lekarka. Draga je bila među ženama koje su u vreme kada to nije bilo uobičajeno zadržavale svoje prezime i nakon udaje.

Preminula je 5. novembra 1926. godine u Beogradu, a sahranjena je na Novom groblju.

Danas njeno ime nosi Dom zdravlja u Šapcu, a ustanovljena je i nagrada „Dr Draga Ljočić“, koja se dodeljuje zdravstvenim radnicama za izuzetna profesionalna i humanistička dostignuća.

Sto godina nakon njene smrti, Draga Ljočić zaslužuje mnogo više od usputnog pominjanja u istorijskim knjigama. Bila je žena koja je u vremenu kada joj je društvo govorilo šta ne može, uporno dokazivala šta sve može. Lečila je ljude, pomagala deci bez roditeljskog staranja, učestvovala u ratovima i borila se za prava žena, ne odustajući ni kada su joj zatvarana vrata institucija.

Zato je važno da je pamtimo. Ne samo kao prvu ženu lekara u Srbiji i ponos Šapca, već kao osobu čija hrabrost, znanje i humanost i danas mogu da budu primer. Njeno delo podseća nas da se granice pomeraju upornošću, da ravnopravnost nikada ne dolazi sama od sebe i da se veličina jednog čoveka najbolje vidi u tome koliko je učinio za druge.

Šabac reporter